Hoofdmenu

Random image

363067539_5_-KLS.jpg.jpg
Kruiswegstaties van Windhausen PDF Print E-mail
Geschreven door S.van Daal   
donderdag, 10 april 2008 18:43

In Limburg, maar ook enkele malen daarbuiten, was het de schildersdynastie Windhausen die gedurende een periode van 1870 tot 1940 de markt op het gebied van kruiswegstaties in grote mate bepaalde. Mede als gevolg van de Duitse Kulturkampf was het stamvader en portretschilder Peter Heinrich Windhausen (1832-1903) die zich in 1873 vanuit Waldniel (Duitsland) op uitnodiging van Stoltzenberg in Roermond vestigde. Roermond was een belangrijk centrum voor kerkelijke kunst en architectuur. Vele ateliers waren er gevestigd, al dan niet voortkomend uit reeds bestaande ateliers. Het is niet onmogelijk dat Windhausen heeft gewerkt voor de firma Cuypers-Stoltzenberg alvorens hij zijn eigen atelier oprichtte, maar over de vroegste periode in Roermond is tot op heden weinig bekend. Zijn zoons Albin (1863-1946) en Paul (1871-1944) en kleinzoon Fons (1901-1973), zoon van Albin, brachten het atelier Windhausen tot bloei. Zoon Mathias Heinrich (1857-1920) werkte aanvankelijk ook mee aan de kruiswegen en schilderingen voor altaren, maar legde zich later toe op de portretschilderkunst. Joseph (1865-1936), die priester werd, legde zich al snel toe op het ontwerpen van altaren en sculpturen is samenwerking met beeldhouwer Ferdinand Langenberg (1849-1931) uit Goch. Kleinzoon Paul Windhausen jr. (1903-1944) schilderde naast profaan werk en portretten ook religieuze voorstellingen. Hij zou bekend worden als verzetsheld.

Hoewel de kruiswegen van de schildersfamilie Windhausen zeer herkenbaar zijn en er vele tientallen tot stand kwamen in een periode van bijna zeventig jaar dat het atelier in bedrijf is geweest, zijn zij nooit letterlijke kopieën van elkaar. Wel komen bepaalde elementen vaker terug en komen composities met elkaar overeen.

De werken die de drie generaties Windhausen voortbrachten, zijn globaal in drie periodes onder te verdelen. De eerste periode sluit direct aan bij de neogotiek. De achtergronden zijn meestal goudkleurig en het aantal uitgebeelde figuren in de meeste gevallen gering. Dit heeft te maken met de vorm van de schilderijen die vaak een staand formaat hadden. In de tweede periode, als de friesvorm meer in zwang is, worden de staties breder. Dit geeft de mogelijkheid meer personages te verbeelden en de achtergrond natuurgetrouw af te beelden. In de derde periode verandert het kleurgebruik en wordt het werk expressiever. Het aantal personages neemt weer af, de achtergrond wordt niet meer uitgewerkt en is vaak egaal van kleur en de figuren komen krapper binnen de lijst te staan waardoor de essentie, het lijden van Christus, meer tot uitdrukking komt.

Onderstaand steeds de vierde statie die de ontmoeting van Jezus met zijn bedroefde moeder laat zien. Hieraan zijn de ontwikkeling in stijl en vorm te zien en ook de overeenkomsten. Zo komt de compositie van de statie in Beek sterk overeen met die in Weert, vooral in de poses van Christus, Maria en Johannes.

Waldniel (Duitsland), Heinrich Windhausen, 1889

 

Roermond, Kapel in 't Zand, Heinrich Windhausen, 1898 

 

Roermond, Kathedraal 4de statie 

Roermond, St.-Christoffelkathedraal, Albin Windhausen, 1890

Olieverf op paneel.

 

Horn, St.-Martinuskerk, Windhausen, 1894, renov. 1936

Olieverf op koper in eikenhouten lijst.

De kruisweg werd vervaardigd voor een andere kerk en werd door pastoor Cuypers aangekocht in 1936. De renovatie die hieraan vooraf ging, bestond eruit dat het meeste van wat nu zichtbaar is, in 1936 is geschilderd. De staties verkeerden is slechte staat; de verf bladderde af van de koperen drager. In 2014 zijn zij gerestaureerd bij de SRAL in Maastricht. Onderzoek bij de SRAL heeft mogelijk uitgewezen wat de ingrepen van 1936 zijn geweest. Compositorisch zijn de kruiswegstaties sterk verwant aan de op zink geschilderde kruisweg in Limmel.

 

 Boisheim, Sankt-Petruskirche, Windhausen, 1902

Olieverf op paneel, niet meer in de oorspronkelijke lijsten.

De staties zijn bijna vierkant en vertonen compositorisch sterke gelijkenis met de veel grotere staties in de kathedraal van Roermond. Een aantal panelen zijn kromgetrokken waardoor de losse planken duidelijk zichtbaar zijn geworden en de schilderijen geretoucheerd.

 

Beek (Limburg), St.-Martinuskerk, Windhausen 1904-1905

Olieverf op doek in eikenhouten lijsten.

 

 

Weert, voor de kloosterkerk van de franciscanen, Albin en Paul Windhausen, 1917-1918.

Olieverf op doek en paneel. Documentatie over de kruisweg spreekt van een geschenk uit een legaat van Constance Janssens-Wadeleux die werd afgebeeld op de vierde en veertiende statie. Uit onderzoek door Daniëlle Janssens blijkt echter dat de afgebeelde dame niet de vrouw van oud-burgemeester Felix Janssens is maar Clothilde Wadeleux (3 juni 1856 - 14 mei 1916), de eerste vrouw van zijn jongere broer Constant (11 november 1855 - 22 juni 1921).
De reeks is niet bekostigd uit een testament, maar Constant Janssens heeft die bekostigd tijdens zijn leven, met als voorwaarde dat zijn pas overleden echtgenote bij de wenende vrouwen zou figureren. De gebroeders Windhausen hebben zich voor de opdracht gebaseerd op een reeds bestaand portret.
De kruisweg is tegenwoordig opgeslagen en niet meer in de paterskerk te vinden.

 



Ell, St.-Antonius Abtkerk, A. en P. Windhausen, 1918

Olieverf op paneel

Cothen, H.H. Petrus en Pauluskerk, Albin en Paul Windhausen, gesigneerd en gedateerd op de laatste statie, 1918.

Olieverf op doek. Het doek werd direct op de muur bevestigd. Door een scheur in de muur is de eerste statie beschadigd.

De kruisweg was een geschenk bij het gouden priesterfeest van pastoor-deken Le Blanc.

 

Neer, St.-Martinuskerk, geen signatuur of datering aangetroffen

Olieverf op paneel.

Opvallend is de grote gelijkenis tussen de kruisweg in Cothen en de staties in Neer. Hoewel niet alle staties qua compositie overeenkomen, vertonen de vierde statie en de staties die het gebeuren op Golgotha en rond de graflegging uitbeelden (10 tot en met 14), opmerkelijk veel overeenkomsten.

 

Weebosch

Weebosch, St.-Gerardus-Majellakerk, Albin en Paul Windhausen, niet gedateerd.

Olieverf op paneel. Gesigneerd op de eerste en de laatste statie.

De kruisweg vertoont duidelijk overeenkomsten met Cothen en Neer en zal omstreeks dezelfde tijd zijn geschilderd voor de kapel van de zusters van de Congregatie van Schijndel bij hun klooster in Eersel. Sinds 1967 waren de staties op verschillende plaatsen opgeslagen. Na een restauratie werden de opnieuw ingelijste staties in 2004 in de kerk van Weebosch opgehangen. In deze kerk was in het middenschip reeds een cyclus van tien schilderijen geschilderd door Albin Windhausen die het leven van de heilige Gerardus Majella voorstelt.


Raalte, H.Kruisverheffing, A. en P. Windhausen

Maarheeze, St.-Gertrudiskerk, gesigneerd op de laatste statie A. en P. Windhausen, 1920

Olieverf op paneel. De eerste en laatste statie zijn breder dan de overige schilderijen en worden flankeerd door teksten. Dit geheel beslaat een zijnbeukstravee. De overige staties zijn paarsgewijs per travee geplaatst. Compositorisch vertoont de vierde statie veel overeenkomsten met dezelfde statie in Heythuysen.

 

Heythuysen, St.-Nicolaaskerk, Paul Windhausen (gesigneerd op de laatste statie met Windhausen 1921), 1920-1921

Olieverf op paneel, derde statie olieverf op doek. De kosten per statie waren destijds fl 250,-

 

Berghem, St.-Willibrorduskerk, gesigneerd op de zestiende statie met A. & P. Windhausen, ca. 1918

Olieverf op paneel. de kruisweg bestaat uit zestien staties waardoor er een gelijkmatige verdeling over de zijbeukstraveeën van het kerkgebouw gerealiseerd kon worden. De reeks wordt voorafgegaan door een voorstelling van Christus in de Hof van Gethsemane terwijl de graflegging wordt gevolgd door een afbeelding van de drie vrouwen aan het graf die de boodschap van een engel krijgen dat Christus is opgestaan. De statie met de tweede val onder het kruis had te lijden gehad door een zwamaantasting en werd helaas wat minder vakkundig gerestaureerd. Opvallende elementen aan de kruisweg van Berghem zijn het aantal staties en de egale, donkerblauwe achtergrond. 

 

 

Melick, St.-Andreaskerk, gesigneerd en gedateerd Windhausen pinxit 1927

Olieverf op paneel, de eerste twee staties doek op paneel. De staties hebben in de oude kerk gehangen en zijn voor de verwoesting van de kerk in veiligheid gebracht. Enkele staties vertonen overschilderingen, met name opvallend bij de twaalfde statie. Begin jaren tachtig zijn enkele staties gerestaureerd. Opvallend is het rondboogmotief aan de bovenzijde.

 

Heerlen, Pancratius 4de statie

Heerlen, St.-Pancratiuskerk, Albin en Paul Windhausen, 1928. 


Hunsel, St.-Jacobuskerk, Windhausen, 1930
Olieverf op paneel, gesigneerd Windhausen 1930

 

Susteren-Mariaveld

Susteren-Mariaveld, Kerk van Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen, Windhausen, 1938

Olieverf op doek, bevestigd op paneel. De eerste en laatste statie worden geflankeerd door afbeeldingen van de verdrijving van Adam en Eva uit het Paradijs, O. L. Vrouw van de Wonderdadige Medaille, verschijning van Christus aan een priester die de H. Mis opdraagt en de Kroning van Maria. Tussen de paarsgewijs geplaatste staties bijbelteksten.

 

Herkenbosch, St.-Sebastianuskerk, A. en P. Windhausen, 1940

Olieverf op paneel. Gesigneerd A. & P. Windhausen op de zesde en op de veertiende statie, en gedateerd op de veertiende. Wegens wijzigingen in het interieur van de kerk was er niet meer voldoende plaats om de kruiswegstaties te herplaatsen. Zij zijn opgeslagen.

De eerste statie bevat een opvallend element. Pilatus is in het midden gezeten en de zojuist veroordeelde Christus staat rechts. Als tegenhanger links is Barabas uitgebeeld, de misdadiger die vrijuit ging. Dit moment in het lijdensverhaal wordt op kruiswegstaties in het algemeen zeer zelden uitgebeeld.

Laatst aangepast ( woensdag, 02 april 2014 20:32 )
 
 
Banner